W這c豉wki mia造 nie tylko kwiatowe, lecz tak瞠 ludowe wzory. Kultowy fajans powraca

Wioleta Bednarczyk
30.03.2022 11:20
Nieprzerwanie produkowano je od 1873 roku. Gdy pojecha造 na wystaw do Brukseli, ju nie wr鏂i造. Belgowie wszystko wykupili. W latach 90. na chwil zosta造 zapomniane, bo sta造 si synonimem PRL-u. Dzi kultowe W這c豉wki ponownie 鈍i璚 triumfy i s obiektem kolekcjonerskich poszukiwa. Zw豉szcza te kobaltowe, br您owe oraz z ludowymi wzorami. S znakiem rozpoznawczym w這c豉wskiego fajansu.

Historia produkcji kultowych W這c豉wk闚 o niepowtarzalnych wzorach si璕a lat 80. XIX wieku, a dok豉dnie 1873 roku, kiedy uruchomiono pierwsz fabryk przy ulicy 疾laznej (dzi Ko軼iuszki) - W這c豉wsk Fabryk Wyrob闚 Fajansowych. Talerze, misy, zestawy pojemnik闚 kuchennych, serwisy 郾iadaniowe oraz obiadowe znajdowa造 si w闚czas w ka盥ym polskim domu. Wysy豉ne by造 r闚nie poza granice kraju.

Pr鏂z naczy u篡tkowych, powstawa造 te nieliczne talerze z ludowymi motywami. Jednak dopiero po wojnie, kiedy wszystkie oddzia造 w這c豉wskiego fajansu po陰czono w jedno przedsi瑿iorstwo o nazwie Polskie Zjednoczone Fabryki Fajansu, zyska造 na warto軼i.

R璚zne zdobienia motywami czerpi帷ymi z miejscowego folkloru, kt鏎e by造 popularne w dwudziestoleciu mi璠zywojennym, coraz cz窷ciej pojawia造 si na fajansowej ceramice. By造 to najcz窷ciej kwiaty inspirowane kujawskim folklorem, kt鏎e tworzy造 malarki pracuj帷e w fabryce przed wojn. Rysowa造 je najcz窷ciej na 鈔odku talerza, a na jego brzegu pojawia si kolorowy pasek. Pisa豉 o tym Barbara Bana w ksi捫ce "Polski New Look" (Wroc豉w 2011, s. 154). W 1947 roku, by wprowadzi wi璚ej folklorystycznych motyw闚, w這c豉wska fabryka zacz窸a organizowa kursy dla malarek zatrudnionych w fabryce. 

"Ka盥y cz這wiek, odpowiednio ukierunkowany, jest w stanie wyzwoli w sobie potencja tw鏎czy"

- mawia Antoni Buszek, kt鏎y w 1949 roku przeprowadzi seri szkole dla wybranych malarek. Sztuce ludowej przypisywa wielkie znaczenie. Antoni Buszek by cz這nkiem Warsztat闚 Krakowskich, wybitnym pedagogiem i tw鏎c programu nowej polskiej sztuki dekoracyjnej, w kt鏎ej nie brakowa這 miejsca na r瘯odzie這.

Na Mi璠zynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej i Przemys逝 Nowoczesnego w Pary簑, kt鏎a odby豉 si w 1925 roku, zdoby Grand Prix i z這ty medal za metody nauczania podczas pracy z polskimi batikarkami. W jego eksperymentalnej pracowni zdobi造 m.in. poduszki, szale, chusty, makaty za pomoc techniki malarskiej zwanej batikiem. Polega na tworzeniu wzor闚 za pomoc gor帷ego wosku i k徙ieli tkaniny w barwniku (farbowane s tylko te miejsca, kt鏎ych nie pokry豉 warstwa wosku). 

Antoni Buszek nie narzuca malarkom sztywnych wytycznych. Stara si je zapozna ze wzorami ceramiki polskiej, mi郾ie雟kiej i holenderskiej jako bazami do tw鏎czych poszukiwa. Nie chcia, by tworzy造 naczynia, kt鏎e b璠 przedstawia造 tylko stylistyk charakterystyczn dla danego regionu. Chodzi這 o rozwini璚ie "stylu narodowego", na kt鏎y wed逝g niego sk豉da造 si wszystkie lokalne motywy. Natomiast o efektach pracy mia造 鈍iadczy zdolno軼i malarek. 

Prace stworzone pod kierunkiem Buszka mocno nawi您ywa造 do jego do鈍iadcze w projektowaniu batik闚. T這 naczy cz瘰to by這 wype軟ione kolorem, co by這 rzadko軼i przed 1945 rokiem. Dominowa jasny kobalt, na kt鏎ym malowano ciemniejszy, niebieski wz鏎 - styl sta si p騧niej znakiem rozpoznawczym w這c豉wskiego fajansu. Pojawia造 si te dekoracje tr鎩barwne na br您owym tle, kt鏎e przedstawia造 ro郵iny, ptaki, koguty, ryby. 

W這c豉wki - nowe wzory ceramicznych wyrob闚 z w這c豉wskiej fabryki fajansu

Wa積ym momentem dla rozwoju zak豉d闚 we W這c豉wku by豉 nawi您ana w 1950 roku wsp馧praca z Biurem Nadzoru Estetyki Produkcji (w pa寮zierniku 1950 r. przekszta販onego w Instytut Wzornictwa Przemys這wego), na zasadach "kolektywu pracowniczego" - pracy robotnic pod okiem zawodowych artyst闚. By to pomys Wandy Telakowskiej - za這篡cielki Instytutu Wzornictwa Przemys這wego. Dzi瘯i tej idei pragn窸a obudzi w malarkach inwencj tw鏎cz i zach璚i je do tworzenia ludowych wzor闚, ale pod kontrol plastyk闚.

Wszystkie ceramiczne wyroby z w這c豉wskiej fabryki fajansu, kt鏎e powsta造 dzi瘯i artystom plastykom w latach 1952-1990, przyj窸o si nazywa W這c豉wkami.

Dekoracje typowe dla Ziemi Kujawskiej

Helena i Lech Grze鄂iewiczowie, z wykszta販enia malarze, kt鏎zy po wojnie odtwarzali sgraffita i freski, tak瞠 malarstwo 軼ienne Warszawy, Poznania, Lublina, wywarli du篡 wp造w na rozw鎩 w這c豉wskiego wzornictwa z motywami ludowymi. W 1949 roku oraz w latach 1951-1952 nauczali w這c豉wskie malarki tw鏎czego podej軼ia do swojego zawodu oraz tworzenia dekoracji typowych dla Ziemi Kujawskiej. Wa積e by這 dla nich dopasowanie rodzaju ornamentu do kszta速u naczynia i materia逝.

By這 to istotne, poniewa fajans uznawany by wtedy za gorszy rodzaj ceramiki, kt鏎y mia na郵adowa porcelan. Zrezygnowano ze stosowania kalek i innych podobnych metod, kt鏎e by造 u篡wane przy zdobieniu porcelany. 鑿iczono natomiast r璚zne malowanie, najpierw na st逝czonych naczyniach, a potem na w豉軼iwych. Liczy造 si te proste motywy, kt鏎e 豉two mo積a by這 wdr捫y do produkcji. Pod okiem Heleny i Lecha Grze鄂iewicz闚 powsta這 wiele nowych dekoracji, z czego 88 wprowadzono do produkcji. Zwi瘯szono te skal barw stosowan do zdobienia fajansu.

Nowoczesna ods這na W這c豉wk闚

Pomys kolektywu pracowniczego okaza si trafiony. W 1952 roku, po dw鏂h latach wsp馧pracy Instytutu Wzornictwa Przemys這wego (IWP) oraz zak豉d闚 we W這c豉wku, zorganizowano dwie konferencje, na kt鏎ych dokonano przegl康u nowego asortymentu. By造 te specjalne wystawy ceramiki, z podzia貫m na kategorie: fajans, porcelana, porcelit i dzia z nowymi projektami. Okaza這 si, 瞠 w這c豉wskie zak豉dy fajansu uzyska造 najlepsze rezultaty pod wzgl璠em "podnoszenia estetyki produkcji". Stwierdzono te, 瞠 jest to bezpo鈔edni wynik przeprowadzonych tam szkole. To jednak nie wystarczy這 do zapewnienia zak豉dom ci庵貫j produkcji przemys這wej.

W kwietniu 1952 roku powo豉no w fabryce specjalny O鈔odek Wzorcuj帷y nr 2, kt鏎ego dzia豉nia nadzorowa IWP. Nowa reforma zak豉da豉 "umieszczenie plastyka w fabryce", co mia這 zapewni lepsz kontrol nad prac malarek. W 1953 roku zatrudniono nowych tw鏎c闚, m.in. El瘺iet Piwek-Bia這borsk, Jana Sowi雟kiego, Wita P豉瞠wskiego i Antoniego Bisag.

To by moment, w kt鏎ym narodzi這 si nowoczesne wzornictwo w zakresie projektowania form i dekoracji fajans闚. Wraz z nowymi projektantami pojawi造 si te nowe pomys造. Tradycyjne formy naczy zacz皻o 陰czy z abstrakcyjnymi i barwnymi deseniami. W鈔鏚 ornament闚 popularne sta造 si "oczka". El瘺ieta Piwek-Bia這borska wprowadzi豉 te now technik dekoracji fajansu - "kor". Polega na reliefowym zdobieniu naczy fajansowych - nanoszeniu ciek貫j masy fajansowej w celu uzyskania bogatych efekt闚 fakturowych. Te nast瘼nie pokrywano rozmaitymi kolorami farb podszkliwnych. Taka ceramika okaza豉 si strza貫m w dziesi徠k. Gdy w 1958 roku pojecha豉 na wystaw do Brukseli, ju nie wr鏂i豉. Belgowie wykupili wszystko. 

W pierwszej dekadzie istnienia O鈔odka Wzorcuj帷ego wdro穎no do produkcji oko這 2500 dekoracji i ponad 50 nowych wzor闚. W latach 70. w這c豉wskie zak豉dy by ju wielkim o鈔odkiem przemys逝 ceramicznego. Zatrudniano oko這 1800 pracownik闚, a warto嗆 wyprodukowanych naczy wynosi豉 111 000 z. Dzi瘯i licznym konkursom, m.in. Biennale Fajansu W這c豉wskiego, kt鏎y organizowano od 1973 roku, w這c豉wski fajans by znany r闚nie za granic. W 1990 roku (wed逝g niekt鏎ych 廝鏚e w 1991) fabryka zaprzesta豉 produkcji W這c豉wk闚 a do 2002 roku, kiedy wznowili j Ewa i Jerzy Szanowscy. Dzia豉lno嗆 kontynuowa豉 do 2020 roku. Wraz z pojawieniem si pandemii COVID-19 wstrzymano produkcj ceramicznych wyrob闚. Od 2021 roku w這c豉wskie zak豉dy s w r瘯ach nowego w豉軼iciela, w這c豉wskiego biznesmena - Tyberiusza Rajsa. W lipcu 2021 roku pojawi造 si w sprzeda篡 nowe fili瘸nki, talerze i figurki. 

Dzi dawna ceramika z W這c豉wka ponownie 鈍i璚i triumfy, a W這c豉wki z ludowymi, niepowtarzalnymi, malowanymi r璚znie wzorami s szczeg鏊nie po膨dane przez licznych kolekcjoner闚. Wiele z nich powsta這 podczas konkurs闚 dla malarek, kt鏎e mia造 okazj do wykonania autorskich, tw鏎czych projekt闚. By造 te wyroby fajansowe, kt鏎e zdoby造 uznanie na mi璠zynarodowych targach i wystawach, m.in. w Pary簑, Mediolanie, Wiedniu, Brukseli. To design, kt鏎y doskonale wpisuje si r闚nie w dzisiejsze aran瘸cje jadalni. 

Wi璚ej o: